
7 дан 10 ёшгача бўлган давр боланинг кўриш тизими ривожланиши учун жуда муҳимдир. Айнан шу пайтда кўзларга тушадиган зўриқиш сезиларли даражада ошади: мактаб бошланади ва дарсликлар, машқ дафтарлари ҳамда электрон қурилмалар билан ишлашга сарфланадиган вақт кўпаяди. Кўплаб ота-оналар фарзандларида кўриш қобилиятининг ёмонлашишининг дастлабки белгиларини сезмай, хулқ-атвор ўзгаришларини чарчоқ ёки диққат етишмаслигига боғлайдилар. Бироқ, офтальмологга ўз вақтида мурожаат қилиш жиддий кўриш муаммоларининг ривожланишини олдини олиши мумкин.
Кўриш муаммоларининг умумий белгилари
Диққатли ота-оналар кўпинча фарзандларининг хатти-ҳаракатларидаги ўзгаришларни сезиб, бу кўриш аниқлигининг пасайишидан дарак бериши мумкинлигини англашлари мумкин. Мактаб ўқувчилари уй вазифасини бажараётганда ёки китоб ўқиётганда бош оғриғидан кўпроқ шикоят қилишни бошлашлари мумкин. Улар ўқиш пайтида тез чарчаб қолишлари, дафтар ёки китобларни юзларига яқинроқ тутишга ҳаракат қилишлари ёки узоқдаги нарсаларни кўришга уринаётганда кўзларини қисишлари мумкин.
Аниқ белгиси – уларнинг столга ўтириш усулининг ўзгаришидир. Кўриш қобилияти чекланган болалар инстинктив равишда бошларини маълум бир бурчак остида эгиб, тасвирни аниқроқ кўришга уринишади. Телевизор томоша қилаётганда бундай бола, ота-оналари қайта-қайта орқага суришни сўраса ҳам, экранга яқинроқ ўтиришга мойилдир.
Кўриш муаммолари боланинг академик кўрсаткичларига ҳам таъсир қилиши мумкин. Ўқитувчилар доскада ёзилган матнни ўқишда қийналаётган, топшириқларни такрорлаб беришни сўраётган ёки нусха кўчиришда хато қилаётган ўқувчини сезишлари мумкин. Диққат даражаси пасаяди ва асабийлик пайдо бўлади. Бола дарсларда тез чарчайди, кўзларини ишқалайди, тез-тез қимирлайди ёки ўқиётганда бир кўзини ёпади.
Офтальмолог билан режалаштирилмаган маслаҳатлашув қачон зарур?
Агар қуйидаги аломатларни бошдан кечирсангиз, дарҳол тиббий ёрдам олишингиз керак:
- Шамоллаш билан боғлиқ бўлмаган кўзларнинг доимий ёки вақти-вақти билан қизариши
- Кўришнинг хиралашиши ёки доғлар ёки сузувчи нуқталарни кўриш ҳақидаги шикоятлар
- Ёруғликка сезгирлик ёки ёрқин ёруғликда ноқулайлик
- Кўз ёшланиши бевосита сабабсиз
- Кўзларнинг сезиларли страбизми (ғилайлик) ёки бир кўзнинг четга оғиши
- Диққатни жамлашга ҳаракат қилганда тез-тез кўзларини қисиш
- Икки қават бўлиб кўриш бўйича шикоятлар
- Боланинг кўриш қобилиятини яхшилаш учун у бир кўзини ёпиши ёки қўли билан тўсиб олиши.
Белгилар фақат баъзан пайдо бўлса ҳам, шифокорга кўринишни кечиктирмаслигингиз керак. Боланинг кўриш тизими жуда мослашувчан бўлиб, кўплаб ҳолатларни дастлабки босқичларда самарали тузатиш мумкин.
Бошланғич мактаб ўқувчиларининг кўриш қобилияти учун хавф омиллари
Бугунги кунда болалар экранга тикилиб анча вақт ўтказишади. Таннаффуссиз узоқ вақт яқин масофада ишлаш аккомодация спазмига олиб келади – бу кўз мушаклари доимий таранглик остида бўладиган ҳолат. Иш жойидаги ёмон ёритиш эса кўриш тизимидаги зўриқишни янада кучайтиради.
Мерослилик кўриш муаммолари ривожланишида муҳим рол ўйнайди. Агар ота-оналардан бири ёки иккаласи ҳам кўзойнак тақса, болада кўриш муаммолари пайдо бўлиш эҳтимоли сезиларли даражада ошади. Эрта туғилган чақалоқлар ва туғма вазни паст бўлганлар ҳам кўз касалликларига чалиниш хавфи остида.
Жисминий фаолликнинг камлиги ва очиқ ҳавода ўтказилган вақтнинг камлиги кўз соғлиғига салбий таъсир кўрсатади. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, табиий ёруғликда очиқ ҳавода камроқ вақт ўтказадиган болаларда яқин кўриш (миопия) ривожланиш эҳтимоли юқори. А, C ва E витаминлари ҳамда минералларга бой бўлмаган номутаносиб овқатланиш ҳам кўриш қобилиятининг пасайишига олиб келиши мумкин.
Профилактик текширувлар: қачон ва нима учун
Шикоятлар бўлмаса ҳам, болалар мунтазам равишда офтальмологга кўрикдан ўтишлари керак. Мактабнинг биринчи йили кўриш тизими соғлиғини назорат қилишда айниқса муҳим, чунки бу даврда кўзларга тушадиган зўриқиш сезиларли даражада ошади. Шифокорлар биринчи синф ўқувчиларини мактаб йили бошида ва охирида мутахассисга кўрсатишни тавсия этадилар.
Кейин, агар ҳеч қандай аномалиялар аниқланмаса, йиллик текширув етарли бўлади. Бироқ, юқори хавф гуруҳидаги болалар – оилавий кўз касалликлари анамнези, мавжуд рефрактив нуқсонлари ёки кўз касалликлари тарихи бўлганлар – тез-тез назорат текширувларига муҳтож бўлиши мумкин. Зиёратлар частотаси офтальмолог томонидан ҳар бир ҳолатга қараб алоҳида белгилаб берилади.
Оддий кўз текшируви кўриш ўткирлигини аниқлаш, рефракция текшируви, фундусни баҳолаш ва бошқа зарур процедураларни ўз ичига олади. Энг замонавий ускуна ҳали ҳеч қандай аломатлар намоён бўлмаган дастлабки ўзгаришларни аниқлашга имкон беради.
Ота-оналар нима қилишлари керак?
Диққатли бўлиш ота-оналарга фарзандларининг кўриш қобилиятини сақлашда ёрдам беришнинг калитидир. Болаларингиз билан уларнинг кайфияти ҳақида мунтазам равишда суҳбатлашинг ва уларнинг хулқ-атвори ёки мактабдаги натижаларидаги ҳар қандай ўзгаришларга эътибор беринг. Уй вазифасини бажариш учун қулай муҳит яратинг: уларнинг столи ёнида етарли ёритиш борлигига, тўғри ўтирганларига ва мунтазам танаффуслар қилишларига эътибор беринг.
Электрон қурилмалардан фойдаланишга сарфланадиган вақтни чекланг ва хавфсиз томоша масофасини сақланг. Фаол очиқ ҳавода ўйнаш ва спорт билан шуғулланишни рағбатлантиринг. Овқатингизга кўзларингиз учун фойдали бўлган сабзавотлар, кўк мевалар, балиқ, ёнғоқлар ва баргли кўкатларни киритишни унутманг.
Агар сиз хавотир уйғотадиган белгиларни сезсангиз, ҳолатни ўзингиз ташхислаш ёки даволашга уринманг. Болангиз учун бепул кўз текширувини олиш мақсадида клиникада учрашув белгиланг.



